คนไทยสามารถเป็นคนข้ามเพศได้อย่างเปิดเผย แต่ไม่สามารถมีสิทธิได้อย่างเท่าเทียม Thai people can live openly as transgender, but they still cannot enjoy equal rights.

(English Below)

ประเทศไทยอาจเป็นประเทศที่ผู้คนสามารถแสดงออกถึงความหลากหลายทางเพศได้อย่างเปิดเผยมากขึ้น และมีความก้าวหน้าครั้งสำคัญจากการประกาศใช้กฎหมายสมรสเท่าเทียม

แต่ในชีวิตประจำวันของคนข้ามเพศนั้น การใช้ชีวิตตามอัตลักษณ์ของตนเอง ไม่ได้หมายความว่าจะได้รับการรับรองและคุ้มครองอย่างเท่าเทียมในทางกฎหมาย

จากการทบทวนสถานการณ์เพื่อจัดทำข้อเสนอสำหรับ Universal Periodic Review หรือ UPR รอบที่ 4 ของประเทศไทย พบว่า คนข้ามเพศยังคงเผชิญกับช่องว่างสำคัญ ตั้งแต่การไม่มีระบบรับรองอัตลักษณ์ทางเพศ การเลือกปฏิบัติในระบบการศึกษาและการจ้างงาน การเข้าถึงบริการสุขภาพเพื่อการยืนยันเพศสภาพ ตลอดจน ความรุนแรงที่เกิดจากอคติต่ออัตลักษณ์ทางเพศ

สถานการณ์คนข้ามเพศในประเทศไทย จึงแสดงให้เห็นว่าความเท่าเทียมไม่ได้หมายถึงเพียงการได้รับการยอมรับทางสังคม แต่ยังหมายถึงการที่กฎหมาย เอกสารราชการ ระบบสุขภาพ ระบบการศึกษา และบริการของรัฐสามารถรับรองตัวตนและศักดิ์ศรีของคนข้ามเพศได้อย่างแท้จริง

ประเด็นท้าทายและวิกฤตสิทธิมนุษยชนที่ที่ถูกนำเสนอในรายงาน

การไร้ซึ่งกฎหมายรับรองอัตลักษณ์ทางเพศ

ประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายรับรองอัตลักษณ์ทางเพศ แม้จะมีการเสนอร่างกฎหมายที่เกี่ยวข้องหลายฉบับ ส่งผลให้คนข้ามเพศและนอนไบแนรียังไม่สามารถแก้ไขข้อมูลเพศในเอกสารราชการตามอัตลักษณ์ของตนเองบนหลักการกำหนดตนเองได้

ความไม่สอดคล้องระหว่างอัตลักษณ์ทางเพศและเอกสารราชการส่งผลโดยตรงต่อการใช้ชีวิต ทั้งในระบบการศึกษา การสมัครงาน การสอบวิชาชีพ การเข้าถึงสวัสดิการ และการรับบริการจากรัฐ

ช่องว่างของกฎหมายในการคุ้มครองจากการเลือกปฏิบัติและความรุนแรง

แม้พระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศ พ.ศ. 2558 จะเป็นกลไกสำคัญในการคุ้มครองจากการเลือกปฏิบัติ แต่ยังมีข้อจำกัดทั้งข้อยกเว้นตามมาตรา 17 วรรคสอง การไม่ครอบคลุมอัตลักษณ์นอนไบแนรีอย่างชัดเจน และข้อจำกัดของกลไกการร้องเรียนสำหรับเด็กและกลุ่มเปราะบาง

ขณะเดียวกัน ประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายเฉพาะที่กำหนด บันทึก สอบสวน และดำเนินคดีกับอาชญากรรมจากความเกลียดชัง หรือ Hate Crime ที่มีแรงจูงใจจากวิถีทางเพศ อัตลักษณ์ทางเพศ การแสดงออกทางเพศ หรือคุณลักษณะทางเพศ

ปัญหาการเข้าถึงบริการสุขภาพเพื่อการยืนยันเพศสภาพ

แม้ประเทศไทยจะมีแนวทางระดับชาติ ว่าด้วยการใช้ฮอร์โมนเพื่อการยืนยันเพศสภาพ แต่ในความเป็นจริงคนข้ามเพศยังไม่สามารถเข้าถึงสิทธิการรักษาด้วยฮอร์โมน ที่ได้รับการอนุมัติภายใต้ระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าได้ เนื่องจากกระบวนการเตรียมการและดำเนินนโยบายยังไม่แล้วเสร็จ ส่งผลให้คนข้ามเพศจำนวนหนึ่งยังต้องรับภาระค่าใช้จ่ายด้วยตนเอง หรือพึ่งพาฮอร์โมนจากแหล่งที่อยู่นอกระบบ ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงด้านสุขภาพ

ระบบสุขภาพที่ยังไม่ครอบคลุมความหลากหลายทางเพศ

คนข้ามเพศ รวมถึงคนข้ามเพศชาย นอนไบแนรี บุคคลอินเตอร์เซ็กซ์ และบุคคลที่ถูกกำหนดเพศหญิงเมื่อแรกเกิด ยังคงเผชิญกับระบบสุขภาพที่ตั้งอยู่บนสมมติฐานแบบชายหญิง ที่ทำให้ถูกตั้งคำถามอย่างไม่เหมาะสม การตีตรา การละเมิดศักดิ์ศรี และข้อจำกัดด้านความรู้ของผู้ให้บริการ ซึ่งอาจนำไปสู่การหลีกเลี่ยงหรือยุติการรักษา

ขณะเดียวกัน นโยบายบริจาคโลหิตของประเทศไทยยังคงมีเกณฑ์ ที่ส่งผลกระทบต่อชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชายและคนข้ามเพศ

ทั้งหมดนี้จึงนำไปสู่ข้อเสนอ ดังนี้

ตรากฎหมายเพื่อรับรองอัตลักษณ์ทางเพศตามหลักการกำหนดตนเอง เพื่อให้คนข้ามเพศ นอนไบแนรี และบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศสามารถมีเอกสารที่สอดคล้องกับอัตลักษณ์ของตนเอง โดยไม่ต้องผ่านการวินิจฉัยทางการแพทย์ การผ่าตัด การทำหมัน หรือข้อจำกัดทางสังคมอื่น ๆ
แก้ไขพระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศ พ.ศ. 2558 โดยยกเลิกข้อยกเว้นตามมาตรา 17 วรรคสอง และขยายการคุ้มครองให้ครอบคลุมอัตลักษณ์นอนไบแนรีและความหลากหลายทางเพศอย่างชัดเจน
ดำเนินมาตรการที่จำเป็นทั้งด้านกฎหมาย การบริการ การฝึกอบรมบุคลากร และมาตรการอื่น ๆ เพื่อรับรองสิทธิในการมีสุขภาพที่ดีโดยปราศจากการเลือกปฏิบัติ พร้อมรับรองการเข้าถึงบริการสุขภาพเพื่อการยืนยันเพศสภาพ สุขภาพทางเพศและอนามัยเจริญพันธุ์ สุขภาพจิต และบริการที่เกี่ยวข้องอย่างเท่าเทียม
ตรากฎหมายต่อต้านการเลือกปฏิบัติที่ครอบคลุม โดยครอบคลุมวิถีทางเพศ อัตลักษณ์ทางเพศ การแสดงออกทางเพศ และคุณลักษณะทางเพศ รวมถึงการเลือกปฏิบัติแบบทับซ้อน พร้อมกำหนดมาตรการป้องกัน สอบสวน ดำเนินคดี และเยียวยาอาชญากรรมจากความเกลียดชังและความรุนแรงที่มีแรงจูงใจจากเพศทั้งปวง

————————————————–

Thailand may be a country where people are increasingly able to express their gender and sexual diversity openly, and the enactment of marriage equality represents a major step forward.

However, in the everyday lives of transgender people, being able to live according to one’s gender identity does not necessarily mean being equally recognised and protected under the law.

A review of the situation conducted to develop recommendations for Thailand’s 4th Universal Periodic Review (UPR) cycle found that transgender people continue to face significant gaps, including the absence of a legal gender recognition system, discrimination in education and employment, barriers to accessing gender-affirming healthcare, and violence motivated by prejudice against gender identity.

The situation of transgender people in Thailand therefore demonstrates that equality is not only about social acceptance. It also means ensuring that laws, official documents, healthcare systems, educational institutions, and public services genuinely recognise and respect the identity and dignity of transgender people.

Key Human Rights Challenges Highlighted in the Report

Absence of legal gender recognition

Thailand still has no legal gender recognition law, despite several related draft laws having been proposed. As a result, transgender and non-binary people remain unable to change the gender marker on official documents in accordance with their gender identity based on the principle of self-determination.

The mismatch between a person’s gender identity and official documents has direct consequences in everyday life, including in education, employment applications, professional examinations, access to social welfare, and the use of public services.

Gaps in legal protection from discrimination and violence

Although the Gender Equality Act B.E. 2558 (2015) is an important mechanism for protection against discrimination, it continues to have several limitations, including the exemptions under Section 17, paragraph 2, the lack of explicit protection for non-binary identities, and barriers faced by children and vulnerable groups in accessing complaint mechanisms.

At the same time, Thailand still lacks specific legislation to define, record, investigate, and prosecute hate crimes motivated by sexual orientation, gender identity, gender expression, or sex characteristics.

Barriers to accessing gender-affirming healthcare

Although Thailand has national guidelines on the use of hormones for gender affirmation, in practice transgender people are still unable to access approved hormone treatment under the Universal Coverage Scheme because policy preparation and implementation have not yet been completed.

As a result, some transgender people continue to pay for treatment out of pocket or rely on hormones obtained outside the formal healthcare system, which may increase health risks.

A healthcare system that is still not fully inclusive of gender diversity

Transgender people, including trans men, non-binary people, intersex people, and people assigned female at birth, continue to encounter a healthcare system shaped by binary assumptions about sex and gender.

This can result in inappropriate questioning, stigma, violations of dignity, and gaps in healthcare providers’ knowledge, which may lead some people to avoid or discontinue treatment.

At the same time, Thailand’s blood donation policies continue to include eligibility criteria that affect men who have sex with men and transgender people.

These challenges have led to the following recommendations:

Enact self-determination-based legal gender recognition, ensuring that trans, non-binary, and gender-diverse persons and those facing intersecting forms of marginalization—can obtain legal documents that reflect their lived gender identity without requirements of medical diagnosis, forced surgical intervention, sterilization
Amend the Gender Equality Act B.E. 2558 (2015) to eliminate the exemptions under Section 17 paragraph 2 that permit gender-based discrimination on grounds of religious principles or national security by 2030, and incorporate non-binary identities within the Act’s scope.
Take all necessary legislative, administrative, personnel training, and other measures (in the Gender Equality Act 2015) to ensure the enjoyment of the right to the highest attainable standard of health, without discrimination based on sexual orientation or gender identity.
Enact comprehensive anti-discrimination legislation and adopt binding national guidelines, developed in consultation with affected communities, to prohibit discrimination based on SOGIESC, including intersecting forms of discrimination, and to prevent, investigate, prosecute, and provide effective remedies for hate crimes and hate-motivated violence targeting persons on the basis of SOGIESC